Jubileusz Gazety OPTYKA sygnowany liczbą 100 zobowiązuje. Chociażby dlatego, że liczba ta ma, oprócz wartości numerycznej, także bogate znaczenie kulturowe. W wielu tradycjach 100 symbolizuje obfitość i dobrobyt oraz doskonałość. Dla mnie największym odkryciem dotyczącym tej niezwykłej liczby jest to, że 100 jest sumą pierwszych dziewięciu liczb pierwszych (od 2 do 23). Setny numer czasopisma jest więc znakomitą okazją nie tylko do celebrowania, ale przede wszystkim do wyartykułowania wszystkich przymiotów Gazety OPTYKA, które związane są ze znaczeniem i magią liczby 100.

Zacząć więc należy od stwierdzenia, że Gazeta OPTYKA to nie tylko znakomite czasopismo branżowe, ale to przede wszystkim zjawisko, coś, co się wydarzyło i trwa i co można, a nawet powinno się bacznie obserwować, a nawet badać. Gazeta OPTYKA to prawdziwy fenomen w grupie czasopism branżowych czy specjalistycznych, który wzbudza nie tylko szerokie zainteresowanie, ale wręcz zadziwienie. Można więc przyjąć, że czasopismo stanowi prawdziwą osobliwość i fenomen, co oznacza, że musi cechować się doskonałością i perfekcją oraz stanowić wzór do naśladowania.

Ale za każdym sukcesem, także za sukcesem branżowego dwumiesięcznika stoją przede wszystkim ludzie, ich pomysły, zaangażowanie i determinacja. Kiedy dziś czytam „słowo wstępne” Marka Jakubowicza, ówczesnego prezesa KRIO, w pierwszym numerze „Świata okularów” z maja 1998 r., to widać już, bardzo ostrożnie zarysowaną, ale nowatorską koncepcję czasopisma specjalistycznego dla optyków okularowych.

Znacznie bardziej rewolucyjny jest już numer 0 (70) z roku 2009 roku, w którym redaktor naczelna Magdalena Lis pisze: Trzymają Państwo w ręku ostatni numer w 2009 roku, który stanowi jednocześnie początek nowej ery – bo świat to za mało! Oto przedstawiamy Państwu, zamiast „Świata Okularów”, tytuł „Optyka – magia okularów, kontaktologia, optometria. I pisze dalej: Pracując dalej nad rozwojem czasopisma, w nowym roku zamierzamy rozszerzyć tematykę naukową w zakresie optyki okularowej, refrakcji, kontaktologii i optometrii, zacieśniając jednocześnie współpracę z krajowymi uczelniami wyższymi, kształcącymi przyszłych optyków okularowych i optometrystów. I na dowód tej tezy ukazują się w tym numerze Gazety OPTYKA w dziale Edukacja dwa bardzo potrzebne w tamtym czasie teksty: „Co optyk okularowy z optyki wiedzieć powinien” (Ryszard Naskręcki i Antoni Wójcik) oraz „Kształcenie ustawiczne optyków okularowych w Pracowni Fizyki Widzenia i Optometrii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu” (Ryszard Naskręcki). Pierwszy z tych artykułów zaczyna się słowami: Systemy i metody kształcenia muszą się zmieniać wraz z otaczającym światem, muszą nadążać za zmianami, jakie zachodzą w otaczającej rzeczywistości. Coraz częściej musimy odrzucać to, co było kiedyś dobre i skuteczne i poszukiwać nowych, bardziej efektywnych rozwiązań. Obecnie realizowane systemy kształcenia ugruntowały się na przełomie XIX i XX wieku w odpowiedzi na potrzeby ery przemysłowej i jako efekt przystosowywania się społeczeństwa do wyzwań tamtych czasów.

Wyrosła ze „Świata okularów” – Gazeta OPTYKA wpasowała się idealnie w nadchodzącą potrzebę tych zmian, szczególnie w zakresie programów studiów dla optyków okularowych i optometrystów. Gazeta OPTYKA i te nowatorskie programy kształcenia ewoluowały wspólnie, a to znaczy, że wzajemnie się inspirowały i wspomagały.

Śmiem postawić tezę, że nie byłoby dzisiejszych tak spektakularnych sukcesów branży optycznej i optometrycznej, chociażby w postaci uregulowania ustawowego optometrysty jako zawodu medycznego oraz realizowanych obecnie programów kształcenia optometrystów zgodnych z rekomendacjami ECOO, gdyby nie te wszystkie podejmowane działania, liczne i mądre, często wizjonerskie, które najtrafniej można określić tylko jednym słowem – „imponujące”. Redakcja czasopisma, którą stanowią, obok redaktor naczelnej Magdaleny Lis, Monika Gawinowicz i Tomasz Kaczyński stała się szybko najbardziej rozpoznawalnym teamem na niemal wszystkich imprezach branżowych, targach, szkoleniach i konferencjach. Ale Gazeta OPTYKA była tam nie tylko po to, aby dokumentować i informować o tym, co się dzieje w branży optycznej, ale także po to, aby rozmawiać, stymulować i zachęcać do współpracy.

I efektem tej intensywnej współpracy są kolejne działania – już w numerze 5 (2010) ukazał się artykuł „Wada refrakcji a rodzaj zeza” autorstwa inż. Klaudii Błażejewskiej z Politechniki Wrocławskiej. Artykuł ten został opublikowany na wydzielonych pomarańczowym layoutem stronach oznaczonych dopiskiem „Nauka”. Kolejne działania zmierzały już w kierunku sformalizowania publikacji naukowych w magazynie. „Redakcja OPTYKI, realizując postulaty środowisk akademickich oraz organizacji reprezentujących środowiska optyków i optometrystów (KRIO, PTOO, ŚKAOOiO), w 2011 roku rozpoczęła wydawanie działu „Optyka–nauka. To pierwsze w branży przedsięwzięcie ma na celu umożliwienie publikacji oryginalnych wyników badań naukowych przede wszystkim studentom, doktorantom oraz młodym pracownikom nauki. Pamiętam te niezwykle merytoryczne rozmowy z redakcją nie o tym „czy warto”, tylko o tym, jak to zrobić najlepiej. W efekcie tych i jeszcze wielu innych rozmów i działań (m.in. powołanie Rady Naukowej) w numerze 1 (2011) w artykule p.t. „Optyka-Nauka: inauguracja” napisałem: W Polsce bezsprzecznie potrzebny jest profesjonalnie wydawany periodyk, który publikowałby teksty naukowe z szeroko rozumianego obszaru nauki o widzeniu i optometrii. Jest bowiem oczywiste, że ważnym elementem składowym kształcenia akademickiego na poziomie magisterskim oraz doktorskim jest konieczność prowadzenia badań naukowych. Ich wyniki, będące często elementem składowym realizowanych projektów badawczych, publikowane są zwykle w mniej lub bardziej renomowanych czasopismach naukowych (prawie wyłącznie anglojęzycznych). W efekcie wyniki tych badań docierają do wąskiej grupy odbiorców, zazwyczaj specjalistów w danej dziedzinie. Z tych też powodów istnieje ogromna potrzeba utworzenia platformy publikacyjnej, która przeznaczona byłaby dla studentów, doktorantów i młodych pracowników nauki. Publikowane w języku polskim wyniki pracy badawczej tej grupy autorów mogą stanowić interesującą lekturę dla szerszej grupy czytelników, a dla samych autorów być swoistym poligonem naukowej publicystyki. Każda bowiem dziedzina, której rozwój oparty jest o kształcenie akademickie, potrzebuje środowiskowych lub branżowych periodyków, które z jednej strony monitorują postęp naukowy, z drugiej zaś pełnią ważną rolę edukacyjną i popularyzatorską. Nauka o widzeniu i optometria w Polsce w pełni zasługują na wydawany w języku polskim, profesjonalny, naukowy periodyk, a dział Optyka–Nauka może w ogromnym stopniu (przy dobrej współpracy całego środowiska) te potrzeby zaspokoić. I na dowód tego już w pierwszym wydaniu działu Optyka-Nauka ukazuję się świetny artykuł naukowy „Skaningowa kalorymetria różnicowa (DSC) w badaniach soczewek kontaktowych”, którego autorami są: mgr Katarzyna Krysztofiak, mgr Marcelina Majewska i prof. Andrzej Szyczewski z Wydziału Fizyki, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Gazeta OPTYKA przez lata dojrzewa nie tylko publikowanymi treściami, ale także graficznie i wydawniczo. Rośnie także jej zasięg. Dociera nie tylko do optyków okularowych i optometrystów, ale także do nauczycieli akademickich, studentów, uczniów oraz co bardzo ważne – do wielu bibliotek. Rośnie także grono autorek i autorów, poszerza się spektrum opisywanych tematów, a poziom merytoryczny publikowanych artykułów jest często imponujący.

Wydawać by się mogło, że nagłe odejście redaktor Magdaleny Lis, stanowić będzie dla OPTYKI dojście do przysłowiowej ściany. Ale redakcja potrafiła przekuć tę niewyobrażalną stratę w kolejną znakomitą inicjatywę – „Konkurs im. Redaktor Magdaleny Lis”, którego celem jest „uhonorowanie i utrwalenie pamięci o redaktor Magdalenie Lis oraz jej nieocenionym wkładzie w rozwój optyki okularowej i optometrii w Polsce”. Powołana Kapituła tego konkursu w sposób profesjonalny i obiektywny wskazuje artykuły nominowane do tej nagrody oraz zwycięzców. W roku 2025 laureatkami głównej nagrody w kategorii „artykuł naukowy opublikowany w roku 2024” zostały mgr inż. Kamila Gaweł oraz dr inż. Agnieszka Jóźwik z Wydziału Podstawowych Problemów Techniki, Politechniki Wrocławskiej. W roku obecnym zostaną wyłonione najlepsze artykuły opublikowane w roku 2025 już w trzech kategoriach: artykuł naukowy, artykuł popularnonaukowy oraz artykuł inny. Już pierwsza edycja tego Konkursu pokazała, jak ważna i potrzebna jest to inicjatywa, szczególnie dla młodych badaczek i badaczy.

I wreszcie konkurs „Złote skrzydła optometrii i optyki”, wspólna inicjatywa Gazety OPTYKA oraz Polskiego Towarzystwa Optometrii i Optyki. Nagrody ZŁOTE SKRZYDŁA przyznawane są w czterech głównych kategoriach: Innowacja Roku w Optyce i Optometrii, Działalność na Rzecz Optometrii i Optyki, Młody Talent oraz Zaangażowanie Społeczne. Ponadto Kapituła tego Konkursu ma możliwość przyznania Nagrody Specjalnej „za wybitny, długoletni wkład w rozwój polskiej optyki i optometrii”. Już głosowanie na poszczególnych kandydatów oraz uroczyste wręczenie tych nagród podczas międzynarodowej konferencji Clinical Optometry Poland (COP 2025) pokazały jak cenna i prestiżowa jest to inicjatywa.

Reasumując tę niezwykłą, jubileuszową „setkę” Gazety Optyka należy stwierdzić, że ten spektakularny sukces jako czasopisma branżowego wynika z tego, że od samego początku redakcja w sposób szalenie konsekwentny tworzyła i realizowała (i nadal konsekwentnie realizuje) swoje plany i zamierzenia, zgodnie ze znanym powiedzeniem Petera Druckera – „Plany to tylko dobre chęci, chyba że natychmiast przekształcają się w ciężką pracę”. I za tę ciężką pracę dla dobra całej branży optycznej, a szczególnie za wszelkie, jakże potrzebne, działania integracyjne, chciałbym Gazecie OPTYKA serdecznie podziękować i życzyć… kolejnej „setki”!

prof. dr. hab. Ryszard Naskręcki